LOTËT QË U BËNË GJOL
Kush e ka vizituar Dumrenë dhe nuk ka mbetur i befasuar? Kodrat e saj të rrumbullakosura valëzojnë si dallgët e një deti të qetë, të ngrira përgjithmonë në çastin e lëvizjes. Në luginëzat mes tyre shtrihet një varg i tërë liqenesh, njëri më i bukur se tjetri, ku secili ka historinë, gojëdhënën apo legjendën e vet. Po të gërmosh, qoftë edhe pak, në kujtesën e kohës, me siguri do të zbulosh histori që të tronditin dhe të vënë në mendime.
Ja kështu ndodhi, kushedi kur, në Dragot, një fshat i Dumresë. Mbase një burrë i motshëm, me flokë të zbardhura nga koha, i mbështetur diku te trungu i një ulliri shekullor, thuri me dhimbje një histori që e shndërroi liqenin e tyre të vogël në një legjendë të madhe.
Vështirë është të thuhet nëse kjo legjendë ishte fryt i fantazisë së lirë apo lindi nga një ngjarje e vërtetë. Rëndësi ka që legjenda mori jetë. Ajo u tregua dhe u ritregua brez pas brezi, derisa koha nuk arriti ta fshijë plotësisht. Dhe pikërisht këtu qëndron forca e saj: sepse kur humbasin legjendat, nuk humbasin vetëm fjalët, por shuhet kujtesa që lidh të shkuarën me të sotmen.
Diku mes dy kodrave ngrihej një kishë aq e vjetër, sa askush nuk e dinte se kur ishte ndërtuar. Muret e saj, prej guri të skalitur, mbanin mbi vete peshën e shekujve dhe të lutjeve për një jetë më të mirë. Kryqi mbi kupolë dukej që nga larg si një simbol që lidhte tokën me qiellin. Në krah të kishës ngrihej kambanorja e lartë. Tingujt e kambanës prej bronzi dëgjoheshin ne gjithë zonën dhe thërrisnin besimtarët në lutje, njoftonin ditët e shenjta, si edhe shpallnin gëzime e vdekje. Pikërisht te kjo kishë besimtarët i ishin lutur Zotit të tyre për faljen e mëkateve, për shërimin e sëmundjeve dhe për begatinë e jetës.
Shtëpia e priftit ishte thuajse ngjitur me muret e kishës. Zoti i kishte dhënë atij vetëm një vajzë, Diellëzën, e cila rritej dita-ditës nën kujdesin dhe dashurinë e pafund të nënës. Diellëza u rrit me një shpirt të lirë dhe me një dashuri të pastër për Zotin dhe njerëzit. Në sytë e saj kishte shumë dritë, edhe pse mjediset e kishës ishin gjithmonë në gjysmëhije.
Ndërsa Diellëza rritej, hijeshia e saj bëhej gjithnjë e më e dukshme. Flokët e errëta i rridhnin butë mbi supe, fytyra e saj kishte një ëmbëlsi engjëllore, ndërsa sytë, në një të gjelbër të lehtë e të rrallë, e bënin një krijesë krejt të veçantë. Dukej sikur Zoti nuk kishte kursyer asgjë në fizikun e saj.
Diellëza u bë aq e bukur, sa çdo njeri që vinte në kishë e ndalte pa dashje vështrimin mbi të. Kjo vëmendje e tepruar i binte rëndë të atit, priftit, dhe dalëngadalë në zemrën e tij nisi të mbinte një xhelozi e errët.
Djemtë e fshatit, por edhe nga fshatrat përreth, vinin gjithnjë e më shpesh, më shumë për të parë Diellëzën sesa për shërbesat fetare. Sa më shumë rritej Diellëza, aq më e bukur bëhej. Por kur ende nuk kishte mbushur të dymbëdhjetat, e ëma u sëmur rëndë dhe u shua. Aty shpirti i Diellëzës mori goditjen e parë të madhe. Ajo mbeti e vetme, pa motra e pa vëllezër, me një dhimbje që i ra mbi shpirt shumë më herët se mosha e saj.
Vitet kalonin dhe Diellëza u rrit. Erdhi koha kur ajo duhej të gjente shokun e jetës, sepse kush nuk do ta dëshironte? Të gjithë djemtë ëndërronin që një ditë ajo të bëhej bashkëshortja e tyre. Në derën e priftit nisën të vinin njëri pas tjetrit mblesë të ndryshëm, që kërkonin dorën e saj për djemtë e miqve dhe të afërmve. Por sa herë që prifti dëgjonte propozimet e tyre, ua priste shkurt:
— Nuk kam vajzë për t’u fejuar tani.
Ai zemërohej dhe trazohej sa herë që mendonte se e bija mund të martohej me ndonjë nga ata djem që shihte çdo ditë teksa vinin në kishë për shërbesat fetare. Mendimi se Diellëza mund t’i përkiste dikujt tjetër i ndizte brenda një xhelozi të errët, që ai vetë nuk donte ta pranonte.
Erdhi një ditë kur i ati nuk e shihte më Diellëzën si bijë, por si femër. Në shpirtin e tij hyri një frikë e madhe: mos ajo njihej me ndonjë djalë, dashurohej dhe largohej prej tij. Kjo ndjesi u bë gjithnjë e më e fortë, derisa i pushtoi mendjen dhe zemrën.
Çfarë të bënte? Nuk mund të rrinte gjithë jetën duke e ruajtur. Dhe atëherë, mendja e tij e sëmurë gjeti një zgjidhje të errët. Vendosi ta mbyllte vajzën në një dhomë gjysmë të errët të kishës, atje ku çdo kontakt me botën do të ishte i pamundur. Dhe kështu bëri. E burgosi Diellëzën në moshën kur ajo duhej të shihte vetëm dritë dhe jetë. Vendosi ta mbante aty derisa të rritej plotësisht dhe të martohej me të.
Kur i ati ia shpalli Diellëzës vendimin e tij, asaj iu duk sikur qielli u ça dhe dielli u shua në mes të ditës. Bota që kishte njohur u shkoq në çast dhe një dridhje e fortë i përshkoi gjithë qenien. Si mund të ndodhte kjo? Si mund të martohej një vajzë me atin e saj? Ajo nuk u besoi fjalëve; u drodh e tëra, u trondit, u zverdh dhe, për një çast të gjatë, mendoi se ky ishte fundi i saj.
Për një çast mblodhi gjithë forcën që i kishte mbetur dhe, me dëshpërim, kërkoi një rrugëdalje: të arratisej nga kisha, të hidhej nga dritarja apo të helmohej për t’i shpëtuar mëkatit. Me ngashërim iu lut nënës së saj, që prehej në botën tjetër, ta merrte me vete dhe ta nxirrte nga kjo natë pa agim. Por lutjet mbetën pa përgjigje. Ditët kalonin njëra pas tjetrës dhe Diellëza po kuptonte se nuk ishte mbyllur thjesht në një dhomë, por në vetë fatin e saj të hidhur.
Ndërsa dita e dasmës po afrohej, Diellëza vetëm qante, qante pa pushim, sikur lotët të ishin e vetmja gjuhë që i kishte mbetur. Një ditë para dasmës, e thyer nga dhimbja dhe e shtyrë nga dëshpërimi, ajo mallkoi të atin që të mos i gjendej varri kurrë dhe kishën që të mos i mbetej as emër, as shenjë. Thuhet se lutja e saj u dëgjua. Një zë i thellë, i ardhur nga thellësitë e tokës, u dëgjua të thoshte: Le të bëhet dëshira jote!
Atë çast, toka rreth kishës u fundos dhe bashkë me të u zhduk edhe vetë kisha, ndërsa lotët e Diellëzës u shndërruan në një gjol të errët e të thellë. Që nga ajo ditë, njerëzit e mbetur pa kishën e tyre e pagëzuan atë liqen me një emër tragjik: Gjoli i Priftit.
Ky gjol e nis thellësinë që në hapin e parë, ndaj njerëzit e quajnë “gjoli pa breg”. Thuhet se rryma të nëndheshme thithin këdo që guxon t’i afrohet ujërave të tij. Megjithatë, në një pjesë të gjolit ndodhet një ishull i vogël, i cili shfaqet vetëm në verë, kur uji tërhiqet nga avullimi. Ndoshta aty prehen ende rrënojat e kishës së fundosur. Disa thonë se, në çaste të rralla, duket sikur kambanorja rishfaqet mbi sipërfaqe, si për të kujtuar se kisha nuk ishte e priftit, por e njerëzve të mirë që besuan, u falën dhe u lutën aty ndër shekuj.
Legjenda thotë se Diellëza u shndërrua në një sirenë liqeni. Kur ndonjë djalë i pabindur rrezikon të mbytet, ajo i zgjat dorën dhe e shtyn drejt ishullit për ta shpëtuar, sikur të donte të kthente në mëshirë dhimbjen e saj të pafund.
Të tronditur nga kjo ngjarje kaq e dhimbshme, besimtarët u mblodhën sërish dhe vendosën të ndërtonin përsëri një kishë, edhe më të bukur se e para, si për të shlyer dhimbjen dhe për të rikthyer shpresën. Thuhet se ikonat e saj të mrekullueshme u pikturuan nga dora e mjeshtrit të madh Onufri, duke i dhënë kishës një shenjtëri edhe më të madhe.
- Linku origjinal
- https://www.facebook.com/share/p/18D9RgRVSR/
